بیماری ویتیلیگو(vitiligo ) چیست ؟
ویتیلیگو (برص ـ لك و پیس) یك اختلال تولید رنگدانه است كه در آن ملانوسیتها (سلولهایی كه رنگدانه تولید می كنند) در پوست ، غشاهای مخاطی و شبكیه تخریب شده اند . در نتیجه لكه های سفید پوست درنواحی مختلف بدن ظاهر می شوند . مویی كه در نواحی مبتلا به ویتیلیگو رشد می كند معمولاً سفید می شود .
علت بیماری ویتیلیگو شناخته نشده است ، اما پزشكان و محققان چندین تئوری متفاوت مطرح كرده اند . یك تئوری این است كه افراد آنتی بادی هایی تولید می كنند كه ملانوسیتهای بدن خودشان را تخریب می كند . تئوری دیگر این است كه ملانوسیتها خود به خود تخریب میشوند . درنهایت بعضی افراد گزارش كرده اند كه یك رخداد منفرد از قبیل آفتاب سوختگی یا فشار روحی باعث بروز ویتیلیگو شده است ولی مورد اخیر از نظر علمی ثابت نشده است .

چه كسانی به ویتیلیگو مبتلا شده اند ؟
حدود 1ـ2 درصد جمعیت دنیا یا 40-50 میلیون نفر ، ویتیلیگو دارند . 95% افراد قبل از 40 سالگی علائم را نشان داده اند . بیماری تمام نژادها و هر دو جنس را یكسان تحت تاثیر قرار می دهد . بنظر می رسد ویتیلیگو در افراد مبتلا به بیماریهای اتوایمیون شایعتر است . (بیماریهای اتوایمیون بیماریهایی هستند كه در آنها سیستم ایمنی شخص علیه ارگانها یا بافتهای بدن خودش واكنش نشا ن می دهد) این بیماریهای اتو ایمیون عبارتند از : پركاری غده تیروئید ، نارسایی قشر غده فوق كلیه ، آلوپسی آره آتا و أنمی پرنسیوز .
ویتیلیگو می تواند بیماری ارثی باشد یعنی در بین افراد فامیل بروز كند اطفالی كه والدینشان مبتلا به این بیماری هستند بیشتر احتمال ابتلا به ویتیلیگو دارند . بااین حال یشتر اطفالی كه یكی از والدینشان مبتلا به ویتیلیگو باشند به بیماری مبتلا نمیشوند و بیشتر افراد مبتلا به ویتیلیگو سابقه ای از این بیماری را در فامیل ندارند.

نشانه های ویتیلیگو چه هستند ؟
معمولاً افراد مبتلا به ویتیلیگواول از همه به لكه های سفید (پیگمانتاسیون) روی پوستشان توجه می كنند . این لكه ها بیشتر از همه در مناطق در معرض نور از قبیل دستها پاها بازوها ، صورت و لبها شایع هستند . دیگر نقاط شایع لكه های سفید عبارتند از زیر بغل و كشاله ران ، اطراف دهان و چشم ، پره های بینی ، ناف و نواحی تناسلی .
ویتیلیگو معمولاً به یكی از سه الگوی زیر ظاهر می شود : در یك الگو (الگوی كانونی)ناحیه بدون رنگدانه به یك یا تعداد معدودی ناحیه محدود می شود . بعضی افراد نواحی بدون رنگدانه را در یك سمت بدن خود دارند (الگوی سگمنتال). اما در بیشتر افراد مبتلا به ویتیلیگو نواحی فاقد رنگدانه در قسمتهای مختلف بدن بوجود می آید (الگوی ژنرالیزه). علاوه بر لكه های سفید روی پوست، ممكنست افراد مبتلا به ویتیلیگو سفید شدن زودرس موهای سر، ابروها و ریش را داشته باشند . افراد با پوست تیره ممكنست متوجه فقدان رنگ در ناحیه ای در داخل دهانشان بشوند .

آیا لكه های بدون رنگ گسترش می یابند ؟
راهی برای پیش بینی احتمال انتشار لكه های ویتیلیگو وجود ندارد .
در برخی افراد لكه های فاقد رنگ گسترش نمی یابد ولی این اختلال معمولاً پیشرونده است و به مرور زمان این لكه های سفید به دیگر نواحی بدن گسترش می یابند .
در بعضی افراد ویتیلیگو به آهستگی طی چند سال گسترش می یابد و در برخی دیگر انتشار سریعاً رخ می دهد . برخی افراد گزارش كرده اند كه متعاقب دوره هایی از استرس فیزیكی یا روحی لكه های فاقد رنگدانه اضافه شده است .

چگونه ویتیلیگو تشخیص داده می شود ؟
اگر پزشك به بیماری ویتیلیگو در شخص مشكوك شد ، از او در مورد تاریخچه بیماری اش سوال می كند. نكات مهم در یك تاریخچه پزشكی، سابقه خانوادگی ویتیلیگو ، بثورات ، آفتاب سوختگی یا ضربه های پوست در محل ضایعه فعلی حدود 3-2 ماه قبل از شروع فقدان رنگدانه ، استرس یا بیماری جسمی و سفید شدن زودرس موها (قبل از 35 سالگی) می باشند . علاوه بر اینها لازمست پزشك بداند كه آیا بیمار یا فردی از خانواده اش مبتلا به بیماری اتوایمون بوده اند یا حساسیت شدید نسبت به آفتاب داشته اند یا نه .
پزشك بیمار را برای رد كردن بیماری های دیگر معاینه می كند .ممكن است پزشك از محل پوست گرفتار نمونه برداری كند ویا برای بررسی شمارش سلولهای خونی و عملكرد تیروئید ، از خون نمونه گیری كند . در برخی بیماران ممكنست معاینه چشم از نظر التهاب برخی قسمتها (Uvitis) توصیه شود . یك تست خون از لحاظ وجود ANA (یك نوع آنتی بادی علیه سلولهای خودی) ممكنست انجام شود كه به تشخیص وجود دیگر بیماری های اتو ایمون كمك كند .

چگونه بیماران می توانند بر جنبه های روحی و روانی ویتیلیگو فائق آیند؟
تغییراتی كه ویتیلیگو در ظاهر افراد بوجود می آورد می تواند سلامت روحی و روانی آنها را تحت تأثیر قرار دهد و می تواند مشكلاتی در زمینه پیدا كردن شغل و یا ادامه كار ایجاد كند . افراد مبتلا ، استرس های روحی را تجربه خواهند كرد مخصوصاً اگر ویتیلیگو در نواحی قابل رویت بدن از قبیل صورت ، دستها ، بازوها ، پاها و یا در نواحی تناسلی باشد .
نوجوانانی كه بطور مشخص نگران ظاهر خود هستند ممكنست با ویتیلیگوی منتشر شدیداً تحت تأثیر روحی قرار گیرند . بعضی افراد مبتلا به ویتیلیگو احساس پریشانی ، شرمندگی ، افسردگی یا نگرانی در مورد واكنش دیگر افراد می كنند .
چند راهكار می تواند به شخص كمك كند تا بر ویتیلیگو فائق آید . نكته مهم اینست كه در مرحله اول یك پزشك آشنا به ویتیلیگو پیدا كند كه بیماری را جدی بگیرد . پزشك باید شنونده خوبی باشد و حمایت عاطفی خوبی بكند . بیمار اگر احساس افسردگی می كند باید با پزشك درمیان بگذارد ، چون پزشك ها و دیگر كاركنان بخش سلامت روانی می توانند در زمینه رفع افسردگی كمك كنند . بیماران همچنین در حد امكان باید در زمینه بیماریشان و راههای درمان آن آگاهی پیدا كنند و در تصمیم گیری در مورد اقدامات درمانی سهیم باشند . صحبت كردن با بیماران دیگر مبتلا به ویتیلیگو می تواند به بیمار كمك كند، خانواده و دیگر دوستان نیز دیگر حامیان بیمار هستند .
بعضی افراد مبتلا به ویتیلیگو دریافته اند كه مواد آرایشی كه روی لكه های سفید را می پو شانند، ظاهر آنها را بهتر كرده وبه آنها كمك میكند در مورد خودشان احساس بهتری داشته باشند . ممكنست نیاز باشد بیمار چندین نوع ماده آرایشی را امتحان كند تا بهترین محصول را پیدا كند .

روشهای درمانی موجود كدامند ؟
هدف از درمان ویتیلیگو بازگرداندن عملكرد پوست و بهبود بخشیدن به ظاهر بیمار می باشد .
درمان ویتیلیگو زمان طولانی می طلبد (6 الی 18 ماه) . درمان انتخابی بستگی به تعداد لكه های سفید و نحوه توزیع آنها روی بدن و نیز انتخاب بیمار دارد .بیماران به اشكال مختلف به درمان پاسخ می دهند و یک درمان معین برای تمامی بیماران توصیه نمی شود . انتخابهای درمانی متداول ویتیلیگو شامل درمان طبی ، جراحی و درمانهای کمکی می باشند .

درمانهای طبی :
1) درمان با استروئید موضعی :
استروئید موضعی می تواند در برگرداندن رنگ به لکه های سفید کمک کند ، بخصوص اگر در مراحل اولیه بیماری شروع شود . درمان باید دست کم تا سه ماه ادامه یابد تا نتیجه دیده شود .
این روش ساده ترین و کم عارضه ترین شیوه درمانی می باشد ، اما اثر بخشی آن به اندازه روشهای طبی دیگر نمی باشد .
2) پسورالن فتوکموتراپی :
احتمالاٌ سودمندترین روش درمانی ویتیلیگو می باشد . اما وقت گیر است و باید مراقبت کافی برای جلوگیری از ایجاد عوارض که گاهی شدید هم هست ، به عمل آید .
پسورالن یا بصورت موضعی روی پوست قرار می گیرد یا از طریق خوراکی مصرف می گردد و سپس بیمار در مدت زمان معینی در معرض اشعه UV-A قرار می گیرد . درمان موضعی برای افرادی که تعداد لکه های سفیدشان کم است (کمتر از 20% سطح بدن) ، همچنین افراد زیر 2 سال و افرادی که لکه های محدود و مشخص دارند به کار می رود . درمان خوراکی برای مواردی که بیش از 20% سطح بدن درگیر باشد یا افرادی که به درمان موضعی پسورالن پاسخ نمی دهند ، بکار می رود .
3) دپیگمنیشن :
عبارت است از بی رنگ کردن باقیمانده پوست بدن تا تا با لکه های سفید همرنگ شود . این روش برای افرادی که بیش از 50% سطح بدنشان درگیر باشد بهترین انتخاب است ، اما شخصی که به این روش درمان می شود برای همیشه بطور غیر طبیعی نسبت به نور حساس خواهد بود .

روشهای جراحی :
تمام روشهای جراحی روشهای تجربی هستند ، چون اثربخشی و عوارض جانبی آنها بطور کامل مشخص نشده است .
1) پیوند پوست بدن خود فرد .
2) پیوند پوست با استفاده از ایجاد تاول .
3) میکروپیگمانتاسیون (خالکوبی _ Tattoing) : کاشتن رنگدانه در پوست .
4) پیوند ملانوسیتهای کشت داده شده خود فرد .

درمانهای کمکی :
1) ضد آفتاب ها : افراد مبتلا به ویتیلیگو خصوصا آنهایی که پوست روشن دارند باید از یک ضد آفتاب مناسب استفاده کنند تا آنها را از اشعه ماوراء بنفش خورشید محافظت کند . بعلاوه ضد آفتاب پوست را از آفتاب سوختگی محافظت می کند و باعث کمتر شدن اختلاف رنگ بین پوست سالم و لکه سفید می گردد .
2) مواد آرایشی : برای افرادی که لکه های ویتیلیگو محدود به نواحی باز بدن باشد ، مفید است .
3) مشاوره و حمایت : بسیاری از افراد مبتلا به ویتیلیگو از مشاوره با طک مرکز تخصصی سلامت روانی سود می برند . در آنجا میتوانند در مورد مسائلی که برای آنها پیش آمده صحبت کنند و فرد مشاور می تواند راه حل مناسب ارائه دهد .